Lý do tại sao nước biển lại mặn bắt nguồn từ quá trình hòa tan khoáng chất kéo dài hàng tỷ năm, chủ yếu từ hiện tượng phong hóa đất đá trên đất liền do nước mưa và hoạt động phun trào địa nhiệt dưới đáy đại dương, tạo nồng độ muối trung bình khoảng 35 gram trên mỗi lít nước.

Các nghiên cứu hải dương học xác định vị mặn đặc trưng này là kết quả của sự cân bằng địa hóa giữa quá trình bổ sung khoáng chất và quá trình kết tủa hoặc hấp thụ sinh học trong nước biển.
Nguồn gốc muối từ quá trình phong hóa đất liền
Nước mưa tự nhiên hòa tan khí carbon dioxide từ khí quyển, tạo thành axit carbonic có tính axit yếu. Khi rơi xuống bề mặt Trái Đất, nước mưa bào mòn đất đá, giải phóng các khoáng chất dưới dạng ion hòa tan.

Nước chảy mang theo ion khoáng đổ vào các dòng suối, sông rồi cuối cùng đổ ra biển. Nước sông chứa nồng độ khoáng chất rất thấp nên vẫn giữ vị ngọt, nhưng khi đổ vào đại dương qua hàng trăm triệu năm, lượng khoáng chất này tích lũy dần.
Hoạt động địa chất và các miệng phun thủy nhiệt dưới đáy biển
Đáy biển liên tục tiếp nhận khoáng chất từ các hoạt động địa chất, đặc biệt là các miệng phun thủy nhiệt (hydrothermal vents) và núi lửa ngầm. Nước biển thẩm thấu qua các khe nứt ở vỏ Trái Đất, tiếp xúc với magma nóng và bị đun sôi ở nhiệt độ cao.

Nhiệt độ và áp suất lớn hòa tan các khoáng chất từ lớp đá bazan của vỏ đại dương. Khi dòng nước nóng giàu khoáng chất này phun ngược trở lại đáy biển, các phản ứng hóa học giải phóng lượng lớn ion, đặc biệt là clorua và lưu huỳnh, bổ sung trực tiếp vào nước biển.
Thành phần hóa học tạo nên vị mặn của nước biển
Vị mặn của biển không chỉ do muối ăn thông thường mà tạo thành từ nhiều loại muối khoáng hòa tan khác nhau. Hai ion chiếm tỷ lệ cao nhất là clorua (Cl⁻) chiếm khoảng 55% và natri (Na⁺) chiếm khoảng 30,6% tổng lượng khoáng chất.

Khi nước bay hơi, hai ion này kết hợp tạo thành hợp chất natri clorua (NaCl). Phần còn lại gồm các ion sulfat, magie, canxi, kali và các nguyên tố vi lượng khác duy trì cấu trúc hóa học ổn định của nước biển.
Cơ chế giữ ổn định độ mặn của đại dương
Dù các con sông vẫn liên tục đổ thêm khoáng chất vào biển mỗi ngày, độ mặn trung bình của đại dương trên toàn cầu vẫn duy trì mức ổn định khoảng 35‰ trong hàng triệu năm qua nhờ chu trình cân bằng địa hóa.

Khi nước biển bốc hơi lên khí quyển để tạo mây, toàn bộ muối được giữ lại. Lượng muối dư thừa liên tục bị loại bỏ thông qua các quá trình tự nhiên: sinh vật biển hấp thụ canxi và silic để tạo vỏ, xương; một phần khoáng chất kết tủa tạo thành trầm tích đáy biển hoặc bị hấp phụ vào đất sét.
Tại sao độ mặn không đồng nhất ở mọi vùng biển?
Độ mặn thực tế thay đổi tùy thuộc vào lượng mưa, tốc độ bốc hơi, lượng nước ngọt từ sông đổ về và sự tan chảy của băng tại từng khu vực địa lý cụ thể.

Các khu vực có độ mặn thấp hơn mức trung bình bao gồm biển Baltic hoặc vùng biển gần hai cực do băng tan cung cấp lượng lớn nước ngọt làm loãng dung dịch. Ngược lại, các vùng biển kín, khí hậu khô nóng như Biển Đỏ hoặc Địa Trung Hải có tỷ lệ bốc hơi vượt trội so với lượng mưa, khiến độ mặn đo được cao hơn đáng kể.
