Hỏi Đáp Nhanh
Soạn bài Tản Viên từ Phán sự lục Ngữ văn 10 KNTT
Th10
Tài liệu soạn bài tản viên từ phán sự lục cung cấp hệ thống câu trả lời chi tiết cho toàn bộ câu hỏi trong sách giáo khoa Ngữ văn 10 tập 1 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống. Nội dung bám sát văn bản, làm rõ đặc trưng thể loại truyền kỳ, xung đột chính nghĩa – gian tà và khí tiết kiên cường của nhân vật Ngô Tử Văn.
Dưới đây là phần tổng hợp kiến thức tác phẩm cùng gợi ý trả lời chi tiết các câu hỏi trước, trong và sau khi đọc.
Kiến thức trọng tâm về tác giả và tác phẩm
Nguyễn Dữ sống vào khoảng thế kỷ XVI, quê ở huyện Gia Phúc (nay thuộc huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương). Ông là học trò của Tuyết Giang Phu Tử Nguyễn Bỉnh Khiêm, từng thi đỗ Hương tiến và làm tri huyện Thanh Tuyền, sau đó từ quan về ở ẩn. Tác phẩm tiêu biểu nhất của ông là Truyền kỳ mạn lục gồm 20 truyện viết bằng chữ Hán, được mệnh danh là thiên cổ kỳ bút của văn học trung đại Việt Nam.
Tản Viên từ Phán sự lục (Chuyện chức phán sự đền Tản Viên) nằm trong tập truyện này, thể hiện tinh thần dân tộc và niềm tin vào lẽ phải. Bố cục văn bản gồm 4 phần chính:
- Phần 1: Hành động Ngô Tử Văn tắm gội sạch sẽ, khấn trời rồi châm lửa đốt đền của tên tướng giặc họ Thôi nhằm trừ hại cho dân.
- Phần 2: Tử Văn phát sốt, gặp hồn ma tên bách hộ họ Thôi buông lời đe dọa, sau đó Thổ Công đến kể rõ sự tình và bày cách đối phó.
- Phần 3: Tử Văn bị quỷ sứ bắt xuống cõi âm, trực tiếp tranh biện trước Diêm Vương, vạch trần tội ác của tên hung thần và giành thắng lợi.
- Phần 4: Tử Văn sống lại, nhận lời nhận chức Phán sự đền Tản Viên để thực thi công lý.
Trả lời câu hỏi phần Trước khi đọc
Câu 1 (trang 15): Yếu tố kỳ ảo trong truyện
Truyện có yếu tố kỳ ảo mang lại sự lôi cuốn mạnh mẽ nhờ trí tưởng tượng phong phú, đưa người đọc vào không gian siêu thực. Yếu tố hoang đường trong văn học trung đại không đơn thuần để giải trí mà là phương thức nghệ thuật giúp nhà văn phản ánh hiện thực, gửi gắm khát vọng công lý và niềm tin vào việc thiện thắng ác.
Câu 2 (trang 15): Thái độ khi đối diện bất công
Khi chứng kiến sự bất công, con người dễ nảy sinh cảm giác phẫn nộ và bất bình trước các hành vi ỷ mạnh hiếp yếu. Mong muốn tự nhiên là cái ác phải bị phơi bày, trừng trị thích đáng và những người chịu oan khuất được bảo vệ danh dự, quyền lợi chính đáng.
Gợi ý trả lời phần Trong khi đọc
Câu 1 (trang 15): Lời giới thiệu nhân vật Tử Văn
Tử Văn tên là Ngô Soạn, người huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang. Chàng được miêu tả là người khảng khái, nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được, vùng Bắc ai cũng ngợi khen là người cương trực.
Câu 2 (trang 16): Cảm xúc của Tử Văn khi nghe Thổ Công kể chuyện
Tử Văn ngạc nhiên và bất bình trước việc một linh hồn giặc xâm lược lại có thể chiếm giữ đền miếu, làm yêu làm quái, còn vị thần bản thổ thật sự lại bị bức hại. Tử Văn dứt khoát đứng về phía lẽ phải, tự tin chuẩn bị tinh thần bước vào cuộc đối chất dưới âm phủ mà không hề run sợ.
Câu 3 (trang 17): Dự đoán kết quả đấu tranh ở cõi âm
Cuộc chiến dưới âm phủ nhiều nguy nan vì tướng giặc giả mạo đạo mạo, lại lừa bịp được phán quan. Dẫu vậy, với chứng cớ xác thực từ Thổ Công cùng khí phách cứng cỏi của Tử Văn, chính nghĩa chắc chắn sẽ phơi bày và chiến thắng gian tà.
Câu 4 (trang 18): Chi tiết xoay chuyển tình thế xử án
Chi tiết mang tính bước ngoặt là khi Tử Văn đề nghị Diêm Vương sai người đến đền Tản Viên chứng thực lời khai. Đề xuất này đánh trúng tâm lý gian trá của tên bách hộ họ Thôi, khiến hắn hoảng sợ phải xin giảm án, từ đó làm Diêm Vương nghi ngờ và quyết định điều tra chân tướng sự việc.
Câu 5 (trang 18): Nhận xét về kết quả cuộc đấu tranh
Kết cục phiên toà đúng theo quy luật nhân quả: kẻ gian trá bị trừng trị thích đáng, nhốt vào ngục Cửu U; Thổ Thần được phục hồi chức vị; Tử Văn giữ vững khí tiết, được bảo toàn tính mạng và sau đó nhận chức vị xứng đáng.
Câu 6 (trang 19): Lý do Tử Văn nhận chức phán sự đền Tản Viên
Tử Văn vui vẻ nhận lời vì chức phán sự là vị trí chuyên trông coi việc xử án, thực thi công lý và trừ tà bảo vệ dân. Công việc này hoàn toàn phù hợp với lý tưởng sống và bản tính chính trực của chàng.
Câu 7 (trang 19): Người đưa ra lời bình và nội dung chính
Lời bình cuối thiên truyện là của tác giả Nguyễn Dữ. Nội dung khẳng định thiên chức và nhân cách của kẻ sĩ: phải giữ vững sự cương trực, kiên định đấu tranh cho lẽ phải, thà làm ngọc vỡ còn hơn ngói lành, không vì sự đe dọa hay hiểm nguy mà thỏa hiệp với cái ác.
Hướng dẫn trả lời phần Sau khi đọc
Câu 1 (trang 20): Người kể chuyện và tính cách nhân vật Tử Văn
Câu chuyện sử dụng người kể chuyện ngôi thứ ba toàn tri, quan sát và kể lại mọi biến cố từ trần gian đến âm phủ. Tính cách kiên trực, dũng cảm của Tử Văn được thể hiện trực tiếp qua lời giới thiệu tính tình khảng khái, hành động tắm gội đốt đền dứt khoát, và thái độ ung dung tranh biện, không chịu khuất phục trước uy lực Diêm Vương.
Câu 2 (trang 20): Trình tự các sự kiện chính
Cốt truyện được tổ chức theo trật tự thời gian tuyến tính:
- Tử Văn tức giận trước việc yêu tà làm hại dân lành nên đốt đền tướng giặc.
- Tử Văn phát bệnh sốt, hồn ma tên bách hộ họ Thôi đe dọa, Thổ Công báo mộng mách nước.
- Quỷ sứ bắt Tử Văn xuống âm phủ; chàng đối chất quyết liệt với tên tướng giặc trước Diêm Vương.
- Diêm Vương sai người chứng thực tại đền Tản Viên; Tử Văn thắng kiện, hồn ma giặc bị đày xuống ngục Cửu U.
- Tử Văn trở về dương gian sống lại, sau đó nhận chức Phán sự đền Tản Viên và cưỡi gió biến mất.
Câu 3 (trang 20): Tóm tắt phiên xử án và yếu tố quyết định chiến thắng
Trước điện Diêm Vương, tên tướng giặc Thôi vờ làm kẻ bị hại, khép Tử Văn vào tội ngạo mạn đốt đền thờ thần linh. Diêm Vương ban đầu tin lời ma giặc, quát mắng Tử Văn thậm tệ. Không hề nao núng, Tử Văn viện dẫn toàn bộ sự thật và yêu cầu đối chiếu chứng cứ tại đền Tản Viên. Lời phán quyết cuối cùng trừng trị kẻ gian, trả lại công bằng cho người lương thiện.
Yếu tố quyết định chiến thắng là sự cứng cỏi, dũng cảm bảo vệ chân lý của Tử Văn. Nếu chàng nao núng trước uy lực cõi âm, tên giặc đã có thể che giấu tội trạng và bức hại thành công người vô tội.
Câu 4 (trang 20): Ý nghĩa việc phản ánh âm phủ giống hệt trần gian
Nguyễn Dữ xây dựng cõi âm với đầy đủ hiện tượng tham nhũng, đút lót, quan lại quan liêu để phản ánh gián tiếp thực trạng xã hội phong kiến đương thời. Việc công lý được thực thi ở cõi âm thể hiện ước mơ của quần chúng nhân dân về một chốn tòa án minh bạch, nơi cái thiện được tôn vinh và kẻ ác phải đền tội.
Lưu ý quan trọng khi làm bài kiểm tra
Khi phân tích tác phẩm hoặc thực hiện bài thi liên quan đến bài học này, học sinh cần lưu ý các điểm sau:
- Phân biệt rõ chức năng hai vị thần: Thổ Công là thần bản thổ nước Việt bị cướp đền; tướng giặc họ Thôi là hồn ma xâm lược giả danh thần linh.
- Hành động đốt đền của Tử Văn xuất phát từ động cơ trừ hại cho dân, không phải hành vi báng bổ tín ngưỡng bừa bãi.
- Nắm vững đặc trưng thể loại truyền kỳ: sự đan xen giữa các yếu tố lịch sử, địa danh có thật (Lạng Giang, đền Tản Viên) với các tình tiết kỳ ảo (xuống cõi âm, gặp quỷ thần).
